Erdem Peşinde'de Modern Ahlakın Krizi ve Pratik Rasyonalitenin Toplumsal Koşulları

Öz Bu makale, Alasdair MacIntyre’ın Erdem Peşinde: Bir Ahlak Teorisi Çalışması adlı eserini, modern toplumlarda ahlaksal muhakemenin neden parçalanmış bir görünüm sergilediğine dair teşhisi ve pratik rasyonalitenin hangi koşullar altında sürdürülebileceği sorusu çerçevesinde ele almaktadır. Çalışma, argümanı iki eleştirel ve bir kurucu moment halinde izler. İlk olarak duyguculuğun kültürel egemenliği incelenir. Modern ahlak tartışmalarının sonlanmaz karakteri, paylaşılan gerekçelendirme ölçütlerinin kaybına bağlanır. Bu çerçevede duyguculuk, yalnızca bir anlam kuramı değil, ahlak dilinin fiilen nasıl işlediğine dair sosyolojik bir betimleme olarak değerlendirilir. Ahlaksal iddialar rasyonel görünümünü korusa da ortak bir muhakeme ufkunun yokluğunda giderek manipülatif bir işleve bürünür. İkinci adımda bu durumun tarihsel ve toplumsal derinliği gösterilir. Aydınlanma’nın teleolojiden koparak evrensel ve gayri şahsi kurallar aracılığıyla normatif bağlayıcılık üretme girişimi, iyiye ilişkin akıl yürütmeyi onu taşıyan yaşam biçimlerinden ayırmıştır. Ayrıca pratiklerin kurumsal ve bürokratik düzenekler içine yerleşmesi, içsel iyilerin geri plana itilmesine ve gerekçelendirme alanının daralmasına yol açmıştır. Böylece pratik rasyonalitenin toplumsal dayanakları zayıflamıştır. Son olarak makale kurucu momente yönelir. Pratik, içsel iyi, erdem, anlatısal bütünlük ve gelenek kavramları birlikte, faillerin iyileri tanıyabildikleri ve bağlılıklarını tarihsel olarak süreklilik taşıyan tartışmalar içinde düzenleyebildikleri bağlamları görünür kılar. Bu çerçevede eser, yeni bir normatif sistem sunmaktan çok, modernliğin sınırları içinde rasyonel ahlaki yaşamın hâlâ nerelerde mümkün olabildiğini haritalandıran bir girişim olarak okunur.

Abstract This article examines After Virtue: A Study in Moral Theory by Alasdair MacIntyre in terms of its diagnosis of the moral disorder characterizing modern societies as well as the conditions under which practical rationality can be sustained. The argument unfolds in two critical and one constructive moment. First, the article examines the cultural of emotivism that is characterized by interminable arguments on morality, and the manipulative function of moral language. This outlook is contextualized within the failure of modern moral theory to provide rational justification for objective morality. Second, the discussion focuses on the strains exerted on practices by the institutions they are embedded in, as well as by the surrounding institutions of modern society. In these settings dominated by instrumental rationality, the goods internal to practices can be sidelined or marginalized Third, the focus is shifted to the constructive moment. On this level, the concepts of internal goods, virtue, and narrative unity function in unison to identify contexts in which agents recognize goods and order their commitments in historically extended traditions of argument.