Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi

Abstract

Atasözleri, bir toplumun tarihsel, kültürel ve toplumsal değerlerini yansıtan ve kuşaktan kuşağa aktaran özlü sözlerdir. Türk kültüründe atasözleri, toplumsal normları, ahlakȋ değerleri ve cinsiyet algılarını şekillendiren önemli bir sözlü gelenek unsuru olarak öne çıkmaktadır. Ait olduğu toplumun bir bakıma genetik özelliklerini derinlemesine algılamamızı sağlayan atasözleri, barındırdığı zengin kültürel malzeme ve patriarkal arka plan ile kadınların toplumsal rollerine ve cinsiyet dinamiklerine dair sosyal bilimcilere büyük avantajlar sağlamaktadır. Toplumsal cinsiyet, bireylerin toplumsal rollerini, beklentilerini ve güç ilişkilerini şekillendiren temel bir kavramdır. Çalışmada üzerinde durulan, kadına dair bilgiler içeren Sivas atasözleri, kadınları anne, gelin, eş ve kaynana gibi rollerle tanımlarken aynı zamanda toplumsal cinsiyet hiyerarşisini ve stereotipleri pekiştiren söylemleri de içermektedir. Kadınla ilgili Sivas atasözleri, onların ev içi sorumluluklarla sınırlandırıldığı, bireysel özerkliklerinin sıkça göz ardı edildiği ve erkek egemen bir toplumun değerleriyle yoğrulduğu kültürel bir bağlamın yansıma alanıdır. Bu atasözleri aynı zamanda kadınlar arası ilişkilerdeki dinamikleri, evlilik süreçlerini ve kız çocuklarının toplumsal kontrol mekanizmalarına tabi tutuluş biçimlerini ortaya koymaktadır. Müjgȃn Üçer tarafından derlenen atasözleri içinden, kadınla ilgili 273 atasözü, betimsel analiz yöntemi esas alınarak “Kadınların Toplumsal Rolleri: Ev İçi Sınırlandırma ve Fedakȃrlık”, “Kadınlara Yönelik Stereotipler: Çelişkili Temsiller”, “Evlilik ve Gelin-Kaynana Dinamikleri: Kadınlar Arası Hiyerarşi”, Kız Çocukları ve Evlilik: Toplumsal Kontrol ve Namus”, “Kültürel Bağlam: Ataerkil Toplum ve Sivas” ve “Modern Perspektif: Cinsiyet Eşitliğiyle Çelişkiler” olmak üzere toplamda 6 alt başlıkta incelenmiştir. Böylece, atasözlerinin yalnızca bir sözlü edebiyat unsuru olmadığı, aynı zamanda toplumsal cinsiyet barikatlarını güçlendirip yapılandıran güçlü bir kültürel araç olduğu da ortaya konmuştur.