Research Article
BibTex RIS Cite

Year 2026, Volume: 50 Issue: 1, 11 - 20, 25.03.2026

Ayşe Çay Atalay

https://izlik.org/JA88LH76LJ

Abstract

Project Number

PROJE DEĞİLDİR.

References

  • Ahmad, D. and Ahmad, J. (2018), An empirical analysis of agricultural export on economic growth: A case study of Pakistan, International Journal of Advanced and Applied Sciences, 5(2), pp.25-32.
  • Akin, S., Duramaz, S. and Koçtürk, O. (2022), Reel Efektif Döviz Kuru Oynaklığının Tarımsal Dış Ticaret Üzerindeki Asimetrik Etkisi: 2013-2021 Arası Dönemde Türkiye Örneği, Turkish Journal of Agricultural Economics, 28(2).
  • Ateş, E. (2020), Organik Tarım ile Tarımsal GSYİH İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi.
  • Baskak, T. E. (2023), Türk Cumhuriyetlerinde sektörel istihdam oranları ile büyüme ilişkisi, İzmir İktisat Dergisi, 38(4), ss.908-929.
  • Çekici, O. and Bayrakcı, E. (2024), Yoksullukla Baş Etmede Sürdürülebilir Tarım Politikaları, Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 6(1), ss.87-100.
  • Ercan, D. (2023), Sürdürülebilir Kalkınma Bağlamında Tarım ve Hayvancılığa Yönelik Mali Teşvikler: Balıkesir Bölgesi Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Türkiye.
  • Erdinç, Z. and Aydınbaş, G. (2021), Tarımsal katma değer belirleyicilerinin panel veri analizi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), ss.213-232.
  • Höppner, F., Klawonn, F., Kruse, R. and Runkler, T. (2000), Fuzzy Cluster Analysis, John Wiley & Sons, Chichester. Kaygısız, Z., Saraçlı, S. and Dokuzlar, K. U. (2005), Path analysis and clustering analysis of the factors affecting the level of development of the provinces with the investigation, VII. National Econometrics and Statistics Symposium, 26-27 May, İstanbul University, İstanbul.
  • Khalili, M. Y., Palabıçak, M. A. and Sevinç, M. R. (2024), Türkiye'de Pamuk Üretimine Yönelik Destekleme Politikalarının Etkinliğinin Belirlenmesi: 2007-2022 Dönemi, International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(111), ss.1759-1767.
  • Kılınç, E. C. and Kılınç, N. Ş. (2021), Türkiye’de Tarımsal Üretim-Gelir İlişkisi: Düzey-2 Bölgeleri Üzerine Bir Uygulama, Verimlilik Dergisi, (2), ss.177-192.
  • Köse, Ö. Ü. Z. and Meral, A. G. G. T. (2021), Türkiye'de Tarımsal Destekler, Gıda Güvenliği ve Ekonomik Büyüme İlişkisi Üzerine Bir İnceleme.
  • Lilia, R. (2015), The contribution of agricultural sector to GDP in the Republic of Moldova, Scientific Papers, Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development, 15(1), pp.429-432.
  • Merdan, K. (2023), Türkiye’de Tarımsal Büyümeye Etki Eden Ekonomik Faktörler (Bir Regresyon Analizi), Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 25(45), ss.1125-1142.
  • Nwankwo, C. U., Ikehi, M. E., Ejiofor, T. E. and Ifeanyieze, F. O. (2024), Successive national agricultural policies/programmes, growth of gross domestic product (GDP) and expansion of agribusinesses in Nigeri, PLoS ONE, 19(2), e0291999. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0291999
  • Oğul, B. (2022), Tarımsal destekler ve tarımsal üretim ilişkisi: Türkiye ekonomisi üzerine ampirik bulgular, Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 8(1), ss.44-56.
  • Özbay, Ü. (2023), Türkiye'de Sanayileşme, CO2 Emisyonu, Ekonomik Büyüme ve Tarımsal Üretim İlişkisi: Ampirik Bir Uygulama, Tarım Ekonomisi Dergisi, 29(2),ss.79-91.
  • Özdamar, K. (1999), Data Analysis and Statistical Software Packages -2 (2nd ed.), Kaan Bookstore, Eskişehir.
  • Özdamar, K. (2002), Data Analysis and Statistical Software Packages -4 (Multivariate analysis) (4th ed.), Kaan Bookstore, Eskişehir.
  • Özgür, E. (2003), Multivariate Statistical Analysis Methods and an Application, PhD Thesis, Social Sciences Institute, Gazi University, Ankara.
  • Özmen, İ. (1998), Ranking and grouping of districts: Study of socio-economic development, Hazine Journal, 11, pp.41-61.
  • Pollard, D. (1981), Strong consistency of K-means clustering, The Annals of Statistics, 9(1), pp.135-140.
  • Şanver, C. and Söğüt, Y. (2022), Türkiye’de 2000-2021 Yılları Arası Tarımsal Desteklerin Tarım Sektörünün Gelişimine Etkisi.
  • Tan, S., Hasdemir, M. and Everest, B. (2015), Türkiye’de tarımsal destekleme politikaları, International Conference on Eurasian Economies.
  • Tatlıdil, H. (1996), Applied Multivariate Statistical Analysis, Cem Offset Ltd., Ankara.
  • Than, M. M. (2018), Roles and efforts of the irrigation sector in Myanmar agricultural practice, Irrigation and Drainage, 67, pp.118–122. https://doi.org/10.1002/ird.2214
  • Zelenović, V., Grubor, A., Zelenović, J. and Vučić, V. (2023), Impact of agricultural production on gross domestic product in the Republic of Serbia, Ekonomika Poljoprivrede, 70(1), pp.277–291. https://doi.org/10.59267/ekoPolj2301277Z
  • Zhang, S., Cai, R. and Wang, S. (2025), Impact of public investment on agricultural productivity growth: Evidence from China, Economic Analysis and Policy, 85,

Year 2026, Volume: 50 Issue: 1, 11 - 20, 25.03.2026

Ayşe Çay Atalay

https://izlik.org/JA88LH76LJ

Abstract

Project Number

PROJE DEĞİLDİR.

References

  • Ahmad, D. and Ahmad, J. (2018), An empirical analysis of agricultural export on economic growth: A case study of Pakistan, International Journal of Advanced and Applied Sciences, 5(2), pp.25-32.
  • Akin, S., Duramaz, S. and Koçtürk, O. (2022), Reel Efektif Döviz Kuru Oynaklığının Tarımsal Dış Ticaret Üzerindeki Asimetrik Etkisi: 2013-2021 Arası Dönemde Türkiye Örneği, Turkish Journal of Agricultural Economics, 28(2).
  • Ateş, E. (2020), Organik Tarım ile Tarımsal GSYİH İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi.
  • Baskak, T. E. (2023), Türk Cumhuriyetlerinde sektörel istihdam oranları ile büyüme ilişkisi, İzmir İktisat Dergisi, 38(4), ss.908-929.
  • Çekici, O. and Bayrakcı, E. (2024), Yoksullukla Baş Etmede Sürdürülebilir Tarım Politikaları, Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 6(1), ss.87-100.
  • Ercan, D. (2023), Sürdürülebilir Kalkınma Bağlamında Tarım ve Hayvancılığa Yönelik Mali Teşvikler: Balıkesir Bölgesi Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Türkiye.
  • Erdinç, Z. and Aydınbaş, G. (2021), Tarımsal katma değer belirleyicilerinin panel veri analizi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), ss.213-232.
  • Höppner, F., Klawonn, F., Kruse, R. and Runkler, T. (2000), Fuzzy Cluster Analysis, John Wiley & Sons, Chichester. Kaygısız, Z., Saraçlı, S. and Dokuzlar, K. U. (2005), Path analysis and clustering analysis of the factors affecting the level of development of the provinces with the investigation, VII. National Econometrics and Statistics Symposium, 26-27 May, İstanbul University, İstanbul.
  • Khalili, M. Y., Palabıçak, M. A. and Sevinç, M. R. (2024), Türkiye'de Pamuk Üretimine Yönelik Destekleme Politikalarının Etkinliğinin Belirlenmesi: 2007-2022 Dönemi, International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(111), ss.1759-1767.
  • Kılınç, E. C. and Kılınç, N. Ş. (2021), Türkiye’de Tarımsal Üretim-Gelir İlişkisi: Düzey-2 Bölgeleri Üzerine Bir Uygulama, Verimlilik Dergisi, (2), ss.177-192.
  • Köse, Ö. Ü. Z. and Meral, A. G. G. T. (2021), Türkiye'de Tarımsal Destekler, Gıda Güvenliği ve Ekonomik Büyüme İlişkisi Üzerine Bir İnceleme.
  • Lilia, R. (2015), The contribution of agricultural sector to GDP in the Republic of Moldova, Scientific Papers, Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development, 15(1), pp.429-432.
  • Merdan, K. (2023), Türkiye’de Tarımsal Büyümeye Etki Eden Ekonomik Faktörler (Bir Regresyon Analizi), Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 25(45), ss.1125-1142.
  • Nwankwo, C. U., Ikehi, M. E., Ejiofor, T. E. and Ifeanyieze, F. O. (2024), Successive national agricultural policies/programmes, growth of gross domestic product (GDP) and expansion of agribusinesses in Nigeri, PLoS ONE, 19(2), e0291999. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0291999
  • Oğul, B. (2022), Tarımsal destekler ve tarımsal üretim ilişkisi: Türkiye ekonomisi üzerine ampirik bulgular, Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 8(1), ss.44-56.
  • Özbay, Ü. (2023), Türkiye'de Sanayileşme, CO2 Emisyonu, Ekonomik Büyüme ve Tarımsal Üretim İlişkisi: Ampirik Bir Uygulama, Tarım Ekonomisi Dergisi, 29(2),ss.79-91.
  • Özdamar, K. (1999), Data Analysis and Statistical Software Packages -2 (2nd ed.), Kaan Bookstore, Eskişehir.
  • Özdamar, K. (2002), Data Analysis and Statistical Software Packages -4 (Multivariate analysis) (4th ed.), Kaan Bookstore, Eskişehir.
  • Özgür, E. (2003), Multivariate Statistical Analysis Methods and an Application, PhD Thesis, Social Sciences Institute, Gazi University, Ankara.
  • Özmen, İ. (1998), Ranking and grouping of districts: Study of socio-economic development, Hazine Journal, 11, pp.41-61.
  • Pollard, D. (1981), Strong consistency of K-means clustering, The Annals of Statistics, 9(1), pp.135-140.
  • Şanver, C. and Söğüt, Y. (2022), Türkiye’de 2000-2021 Yılları Arası Tarımsal Desteklerin Tarım Sektörünün Gelişimine Etkisi.
  • Tan, S., Hasdemir, M. and Everest, B. (2015), Türkiye’de tarımsal destekleme politikaları, International Conference on Eurasian Economies.
  • Tatlıdil, H. (1996), Applied Multivariate Statistical Analysis, Cem Offset Ltd., Ankara.
  • Than, M. M. (2018), Roles and efforts of the irrigation sector in Myanmar agricultural practice, Irrigation and Drainage, 67, pp.118–122. https://doi.org/10.1002/ird.2214
  • Zelenović, V., Grubor, A., Zelenović, J. and Vučić, V. (2023), Impact of agricultural production on gross domestic product in the Republic of Serbia, Ekonomika Poljoprivrede, 70(1), pp.277–291. https://doi.org/10.59267/ekoPolj2301277Z
  • Zhang, S., Cai, R. and Wang, S. (2025), Impact of public investment on agricultural productivity growth: Evidence from China, Economic Analysis and Policy, 85,

Year 2026, Volume: 50 Issue: 1, 11 - 20, 25.03.2026

Ayşe Çay Atalay

https://izlik.org/JA88LH76LJ

Abstract

Project Number

PROJE DEĞİLDİR.

References

  • Ahmad, D. and Ahmad, J. (2018), An empirical analysis of agricultural export on economic growth: A case study of Pakistan, International Journal of Advanced and Applied Sciences, 5(2), pp.25-32.
  • Akin, S., Duramaz, S. and Koçtürk, O. (2022), Reel Efektif Döviz Kuru Oynaklığının Tarımsal Dış Ticaret Üzerindeki Asimetrik Etkisi: 2013-2021 Arası Dönemde Türkiye Örneği, Turkish Journal of Agricultural Economics, 28(2).
  • Ateş, E. (2020), Organik Tarım ile Tarımsal GSYİH İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi.
  • Baskak, T. E. (2023), Türk Cumhuriyetlerinde sektörel istihdam oranları ile büyüme ilişkisi, İzmir İktisat Dergisi, 38(4), ss.908-929.
  • Çekici, O. and Bayrakcı, E. (2024), Yoksullukla Baş Etmede Sürdürülebilir Tarım Politikaları, Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 6(1), ss.87-100.
  • Ercan, D. (2023), Sürdürülebilir Kalkınma Bağlamında Tarım ve Hayvancılığa Yönelik Mali Teşvikler: Balıkesir Bölgesi Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Türkiye.
  • Erdinç, Z. and Aydınbaş, G. (2021), Tarımsal katma değer belirleyicilerinin panel veri analizi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), ss.213-232.
  • Höppner, F., Klawonn, F., Kruse, R. and Runkler, T. (2000), Fuzzy Cluster Analysis, John Wiley & Sons, Chichester. Kaygısız, Z., Saraçlı, S. and Dokuzlar, K. U. (2005), Path analysis and clustering analysis of the factors affecting the level of development of the provinces with the investigation, VII. National Econometrics and Statistics Symposium, 26-27 May, İstanbul University, İstanbul.
  • Khalili, M. Y., Palabıçak, M. A. and Sevinç, M. R. (2024), Türkiye'de Pamuk Üretimine Yönelik Destekleme Politikalarının Etkinliğinin Belirlenmesi: 2007-2022 Dönemi, International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(111), ss.1759-1767.
  • Kılınç, E. C. and Kılınç, N. Ş. (2021), Türkiye’de Tarımsal Üretim-Gelir İlişkisi: Düzey-2 Bölgeleri Üzerine Bir Uygulama, Verimlilik Dergisi, (2), ss.177-192.
  • Köse, Ö. Ü. Z. and Meral, A. G. G. T. (2021), Türkiye'de Tarımsal Destekler, Gıda Güvenliği ve Ekonomik Büyüme İlişkisi Üzerine Bir İnceleme.
  • Lilia, R. (2015), The contribution of agricultural sector to GDP in the Republic of Moldova, Scientific Papers, Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development, 15(1), pp.429-432.
  • Merdan, K. (2023), Türkiye’de Tarımsal Büyümeye Etki Eden Ekonomik Faktörler (Bir Regresyon Analizi), Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 25(45), ss.1125-1142.
  • Nwankwo, C. U., Ikehi, M. E., Ejiofor, T. E. and Ifeanyieze, F. O. (2024), Successive national agricultural policies/programmes, growth of gross domestic product (GDP) and expansion of agribusinesses in Nigeri, PLoS ONE, 19(2), e0291999. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0291999
  • Oğul, B. (2022), Tarımsal destekler ve tarımsal üretim ilişkisi: Türkiye ekonomisi üzerine ampirik bulgular, Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 8(1), ss.44-56.
  • Özbay, Ü. (2023), Türkiye'de Sanayileşme, CO2 Emisyonu, Ekonomik Büyüme ve Tarımsal Üretim İlişkisi: Ampirik Bir Uygulama, Tarım Ekonomisi Dergisi, 29(2),ss.79-91.
  • Özdamar, K. (1999), Data Analysis and Statistical Software Packages -2 (2nd ed.), Kaan Bookstore, Eskişehir.
  • Özdamar, K. (2002), Data Analysis and Statistical Software Packages -4 (Multivariate analysis) (4th ed.), Kaan Bookstore, Eskişehir.
  • Özgür, E. (2003), Multivariate Statistical Analysis Methods and an Application, PhD Thesis, Social Sciences Institute, Gazi University, Ankara.
  • Özmen, İ. (1998), Ranking and grouping of districts: Study of socio-economic development, Hazine Journal, 11, pp.41-61.
  • Pollard, D. (1981), Strong consistency of K-means clustering, The Annals of Statistics, 9(1), pp.135-140.
  • Şanver, C. and Söğüt, Y. (2022), Türkiye’de 2000-2021 Yılları Arası Tarımsal Desteklerin Tarım Sektörünün Gelişimine Etkisi.
  • Tan, S., Hasdemir, M. and Everest, B. (2015), Türkiye’de tarımsal destekleme politikaları, International Conference on Eurasian Economies.
  • Tatlıdil, H. (1996), Applied Multivariate Statistical Analysis, Cem Offset Ltd., Ankara.
  • Than, M. M. (2018), Roles and efforts of the irrigation sector in Myanmar agricultural practice, Irrigation and Drainage, 67, pp.118–122. https://doi.org/10.1002/ird.2214
  • Zelenović, V., Grubor, A., Zelenović, J. and Vučić, V. (2023), Impact of agricultural production on gross domestic product in the Republic of Serbia, Ekonomika Poljoprivrede, 70(1), pp.277–291. https://doi.org/10.59267/ekoPolj2301277Z
  • Zhang, S., Cai, R. and Wang, S. (2025), Impact of public investment on agricultural productivity growth: Evidence from China, Economic Analysis and Policy, 85,

The relationship between GDP and agricultural productivity in turkey for the period of 2004-2022: a province-level cluster analysis

Year 2026, Volume: 50 Issue: 1, 11 - 20, 25.03.2026

Ayşe Çay Atalay

https://izlik.org/JA88LH76LJ

Abstract

In this study, the relationship between the growth of gross domestic product (GDP) and the expansion of the agricultural sector in Turkey during the period 2004–2022 is examined through cluster analysis. The data were obtained from the Turkish Statistical Institute (TURKSTAT – TÜİK), and provinces with missing data were excluded from the analysis. A total of 77 provinces were evaluated based on agricultural production data covering an 18-year period, taking into account regional differences and temporal variations. The classical k-means clustering technique was employed, and computations were carried out using SPSS software. The variables included in the study were GDP (in USD) and total cultivated agricultural land (in hectares), and the provinces were classified into six clusters. The analysis revealed that the number of provinces in each cluster was 36, 7, 1, 30, 1, and 2, respectively, and the findings highlighted structural differences between agricultural production and economic growth at the provincial level in Turkey. Nevertheless, the study is subject to certain limitations, particularly the temporal constraints of the dataset and missing observations for some provinces. The results contribute to the design of agricultural support policies by emphasizing the need to account for provincial-level differences. From a social perspective, the study provides important insights for sustaining balanced rural development and reducing regional income disparities. Overall, this research offers a unique contribution by underscoring the importance of evaluating Turkey’s geographical and ecological diversity within an integrated framework for regional development, sustainable urbanization, and environmental management policies.

Keywords

Turkey Agricultural productivity Cluster analysis Classical K-means GDP

Project Number

PROJE DEĞİLDİR.

References

  • Ahmad, D. and Ahmad, J. (2018), An empirical analysis of agricultural export on economic growth: A case study of Pakistan, International Journal of Advanced and Applied Sciences, 5(2), pp.25-32.
  • Akin, S., Duramaz, S. and Koçtürk, O. (2022), Reel Efektif Döviz Kuru Oynaklığının Tarımsal Dış Ticaret Üzerindeki Asimetrik Etkisi: 2013-2021 Arası Dönemde Türkiye Örneği, Turkish Journal of Agricultural Economics, 28(2).
  • Ateş, E. (2020), Organik Tarım ile Tarımsal GSYİH İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi.
  • Baskak, T. E. (2023), Türk Cumhuriyetlerinde sektörel istihdam oranları ile büyüme ilişkisi, İzmir İktisat Dergisi, 38(4), ss.908-929.
  • Çekici, O. and Bayrakcı, E. (2024), Yoksullukla Baş Etmede Sürdürülebilir Tarım Politikaları, Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 6(1), ss.87-100.
  • Ercan, D. (2023), Sürdürülebilir Kalkınma Bağlamında Tarım ve Hayvancılığa Yönelik Mali Teşvikler: Balıkesir Bölgesi Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Türkiye.
  • Erdinç, Z. and Aydınbaş, G. (2021), Tarımsal katma değer belirleyicilerinin panel veri analizi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), ss.213-232.
  • Höppner, F., Klawonn, F., Kruse, R. and Runkler, T. (2000), Fuzzy Cluster Analysis, John Wiley & Sons, Chichester. Kaygısız, Z., Saraçlı, S. and Dokuzlar, K. U. (2005), Path analysis and clustering analysis of the factors affecting the level of development of the provinces with the investigation, VII. National Econometrics and Statistics Symposium, 26-27 May, İstanbul University, İstanbul.
  • Khalili, M. Y., Palabıçak, M. A. and Sevinç, M. R. (2024), Türkiye'de Pamuk Üretimine Yönelik Destekleme Politikalarının Etkinliğinin Belirlenmesi: 2007-2022 Dönemi, International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(111), ss.1759-1767.
  • Kılınç, E. C. and Kılınç, N. Ş. (2021), Türkiye’de Tarımsal Üretim-Gelir İlişkisi: Düzey-2 Bölgeleri Üzerine Bir Uygulama, Verimlilik Dergisi, (2), ss.177-192.
  • Köse, Ö. Ü. Z. and Meral, A. G. G. T. (2021), Türkiye'de Tarımsal Destekler, Gıda Güvenliği ve Ekonomik Büyüme İlişkisi Üzerine Bir İnceleme.
  • Lilia, R. (2015), The contribution of agricultural sector to GDP in the Republic of Moldova, Scientific Papers, Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development, 15(1), pp.429-432.
  • Merdan, K. (2023), Türkiye’de Tarımsal Büyümeye Etki Eden Ekonomik Faktörler (Bir Regresyon Analizi), Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 25(45), ss.1125-1142.
  • Nwankwo, C. U., Ikehi, M. E., Ejiofor, T. E. and Ifeanyieze, F. O. (2024), Successive national agricultural policies/programmes, growth of gross domestic product (GDP) and expansion of agribusinesses in Nigeri, PLoS ONE, 19(2), e0291999. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0291999
  • Oğul, B. (2022), Tarımsal destekler ve tarımsal üretim ilişkisi: Türkiye ekonomisi üzerine ampirik bulgular, Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 8(1), ss.44-56.
  • Özbay, Ü. (2023), Türkiye'de Sanayileşme, CO2 Emisyonu, Ekonomik Büyüme ve Tarımsal Üretim İlişkisi: Ampirik Bir Uygulama, Tarım Ekonomisi Dergisi, 29(2),ss.79-91.
  • Özdamar, K. (1999), Data Analysis and Statistical Software Packages -2 (2nd ed.), Kaan Bookstore, Eskişehir.
  • Özdamar, K. (2002), Data Analysis and Statistical Software Packages -4 (Multivariate analysis) (4th ed.), Kaan Bookstore, Eskişehir.
  • Özgür, E. (2003), Multivariate Statistical Analysis Methods and an Application, PhD Thesis, Social Sciences Institute, Gazi University, Ankara.
  • Özmen, İ. (1998), Ranking and grouping of districts: Study of socio-economic development, Hazine Journal, 11, pp.41-61.
  • Pollard, D. (1981), Strong consistency of K-means clustering, The Annals of Statistics, 9(1), pp.135-140.
  • Şanver, C. and Söğüt, Y. (2022), Türkiye’de 2000-2021 Yılları Arası Tarımsal Desteklerin Tarım Sektörünün Gelişimine Etkisi.
  • Tan, S., Hasdemir, M. and Everest, B. (2015), Türkiye’de tarımsal destekleme politikaları, International Conference on Eurasian Economies.
  • Tatlıdil, H. (1996), Applied Multivariate Statistical Analysis, Cem Offset Ltd., Ankara.
  • Than, M. M. (2018), Roles and efforts of the irrigation sector in Myanmar agricultural practice, Irrigation and Drainage, 67, pp.118–122. https://doi.org/10.1002/ird.2214
  • Zelenović, V., Grubor, A., Zelenović, J. and Vučić, V. (2023), Impact of agricultural production on gross domestic product in the Republic of Serbia, Ekonomika Poljoprivrede, 70(1), pp.277–291. https://doi.org/10.59267/ekoPolj2301277Z
  • Zhang, S., Cai, R. and Wang, S. (2025), Impact of public investment on agricultural productivity growth: Evidence from China, Economic Analysis and Policy, 85,

TÜRKİYE'DE 2004-2022 DÖNEMİNDE GSYH VE TARIMSAL VERİMLİLİK İLİŞKİSİ: İLLER BAZINDA KÜMELEME ANALİZİ

Year 2026, Volume: 50 Issue: 1, 11 - 20, 25.03.2026

Ayşe Çay Atalay

https://izlik.org/JA88LH76LJ

Abstract

Bu çalışmada, Türkiye’de 2004-2022 yılları arasında gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) artışı ile tarım sektöründeki büyüme arasındaki ilişki kümeleme analizi yöntemiyle incelenmiştir. Veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) üzerinden elde edilmiş, verisi bulunmayan iller ise analiz dışında bırakılmıştır. Toplam 77 il, 18 yıllık döneme ait tarımsal üretim verileri ve bölgesel farklılıklar dikkate alınarak değerlendirilmiştir. Analiz sürecinde klasik k-ortalamalar tekniği kullanılmış ve hesaplamalar SPSS yazılımı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada kullanılan değişkenler GSYH ($) ve toplam işlenen tarım alanı (hektar) olup, iller altı kümeye ayrılmıştır. Analiz sonucunda her bir kümedeki il sayıları sırasıyla 36, 7, 1, 30, 1 ve 2 olarak belirlenmiş, elde edilen bulgular Türkiye’de tarımsal üretim ile ekonomik büyüme arasındaki yapısal farklılıkları iller düzeyinde ortaya koymuştur. Bununla birlikte, çalışmanın sınırlılıkları hem dönemsel veri kısıtlılıkları hem de bazı illere ait eksik gözlemlerden kaynaklanmaktadır. Sonuçlar, tarımsal destek politikalarının hazırlanmasında il düzeyindeki farklılıkların dikkate alınarak yeniden tasarlanmasına katkı sunmaktadır. Sosyal açıdan ise kırsal kalkınmanın dengeli sürdürülmesi ve bölgesel gelir eşitsizliklerinin azaltılmasına yönelik önemli ipuçları sağlamaktadır. Genel olarak bu çalışma, Türkiye’nin sahip olduğu coğrafi ve ekolojik çeşitliliğin bölgesel kalkınma, sürdürülebilir şehircilik ve çevre yönetimi politikalarında bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesine özgün bir katkı sunmaktadır.

Keywords

Türkiye Tarımsal verimlilik Kümeleme analizi Klasik K-ortalama GSYH

Ethical Statement

BU ÇALIŞMADA HERHANGİ BİR İNSAN VE HAYVAN DENEK OLARAK KULLANILMAMIŞTIR.

Project Number

PROJE DEĞİLDİR.

References

  • Ahmad, D. and Ahmad, J. (2018), An empirical analysis of agricultural export on economic growth: A case study of Pakistan, International Journal of Advanced and Applied Sciences, 5(2), pp.25-32.
  • Akin, S., Duramaz, S. and Koçtürk, O. (2022), Reel Efektif Döviz Kuru Oynaklığının Tarımsal Dış Ticaret Üzerindeki Asimetrik Etkisi: 2013-2021 Arası Dönemde Türkiye Örneği, Turkish Journal of Agricultural Economics, 28(2).
  • Ateş, E. (2020), Organik Tarım ile Tarımsal GSYİH İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi.
  • Baskak, T. E. (2023), Türk Cumhuriyetlerinde sektörel istihdam oranları ile büyüme ilişkisi, İzmir İktisat Dergisi, 38(4), ss.908-929.
  • Çekici, O. and Bayrakcı, E. (2024), Yoksullukla Baş Etmede Sürdürülebilir Tarım Politikaları, Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 6(1), ss.87-100.
  • Ercan, D. (2023), Sürdürülebilir Kalkınma Bağlamında Tarım ve Hayvancılığa Yönelik Mali Teşvikler: Balıkesir Bölgesi Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Türkiye.
  • Erdinç, Z. and Aydınbaş, G. (2021), Tarımsal katma değer belirleyicilerinin panel veri analizi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), ss.213-232.
  • Höppner, F., Klawonn, F., Kruse, R. and Runkler, T. (2000), Fuzzy Cluster Analysis, John Wiley & Sons, Chichester. Kaygısız, Z., Saraçlı, S. and Dokuzlar, K. U. (2005), Path analysis and clustering analysis of the factors affecting the level of development of the provinces with the investigation, VII. National Econometrics and Statistics Symposium, 26-27 May, İstanbul University, İstanbul.
  • Khalili, M. Y., Palabıçak, M. A. and Sevinç, M. R. (2024), Türkiye'de Pamuk Üretimine Yönelik Destekleme Politikalarının Etkinliğinin Belirlenmesi: 2007-2022 Dönemi, International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(111), ss.1759-1767.
  • Kılınç, E. C. and Kılınç, N. Ş. (2021), Türkiye’de Tarımsal Üretim-Gelir İlişkisi: Düzey-2 Bölgeleri Üzerine Bir Uygulama, Verimlilik Dergisi, (2), ss.177-192.
  • Köse, Ö. Ü. Z. and Meral, A. G. G. T. (2021), Türkiye'de Tarımsal Destekler, Gıda Güvenliği ve Ekonomik Büyüme İlişkisi Üzerine Bir İnceleme.
  • Lilia, R. (2015), The contribution of agricultural sector to GDP in the Republic of Moldova, Scientific Papers, Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development, 15(1), pp.429-432.
  • Merdan, K. (2023), Türkiye’de Tarımsal Büyümeye Etki Eden Ekonomik Faktörler (Bir Regresyon Analizi), Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 25(45), ss.1125-1142.
  • Nwankwo, C. U., Ikehi, M. E., Ejiofor, T. E. and Ifeanyieze, F. O. (2024), Successive national agricultural policies/programmes, growth of gross domestic product (GDP) and expansion of agribusinesses in Nigeri, PLoS ONE, 19(2), e0291999. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0291999
  • Oğul, B. (2022), Tarımsal destekler ve tarımsal üretim ilişkisi: Türkiye ekonomisi üzerine ampirik bulgular, Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 8(1), ss.44-56.
  • Özbay, Ü. (2023), Türkiye'de Sanayileşme, CO2 Emisyonu, Ekonomik Büyüme ve Tarımsal Üretim İlişkisi: Ampirik Bir Uygulama, Tarım Ekonomisi Dergisi, 29(2),ss.79-91.
  • Özdamar, K. (1999), Data Analysis and Statistical Software Packages -2 (2nd ed.), Kaan Bookstore, Eskişehir.
  • Özdamar, K. (2002), Data Analysis and Statistical Software Packages -4 (Multivariate analysis) (4th ed.), Kaan Bookstore, Eskişehir.
  • Özgür, E. (2003), Multivariate Statistical Analysis Methods and an Application, PhD Thesis, Social Sciences Institute, Gazi University, Ankara.
  • Özmen, İ. (1998), Ranking and grouping of districts: Study of socio-economic development, Hazine Journal, 11, pp.41-61.
  • Pollard, D. (1981), Strong consistency of K-means clustering, The Annals of Statistics, 9(1), pp.135-140.
  • Şanver, C. and Söğüt, Y. (2022), Türkiye’de 2000-2021 Yılları Arası Tarımsal Desteklerin Tarım Sektörünün Gelişimine Etkisi.
  • Tan, S., Hasdemir, M. and Everest, B. (2015), Türkiye’de tarımsal destekleme politikaları, International Conference on Eurasian Economies.
  • Tatlıdil, H. (1996), Applied Multivariate Statistical Analysis, Cem Offset Ltd., Ankara.
  • Than, M. M. (2018), Roles and efforts of the irrigation sector in Myanmar agricultural practice, Irrigation and Drainage, 67, pp.118–122. https://doi.org/10.1002/ird.2214
  • Zelenović, V., Grubor, A., Zelenović, J. and Vučić, V. (2023), Impact of agricultural production on gross domestic product in the Republic of Serbia, Ekonomika Poljoprivrede, 70(1), pp.277–291. https://doi.org/10.59267/ekoPolj2301277Z
  • Zhang, S., Cai, R. and Wang, S. (2025), Impact of public investment on agricultural productivity growth: Evidence from China, Economic Analysis and Policy, 85,
There are 27 citations in total.

Details

Primary Language Turkish
Subjects Environmental Sociology
Journal Section Research Article
Authors

Ayşe Çay Atalay 0000-0002-3600-368X

Project Number PROJE DEĞİLDİR.
Submission Date November 5, 2025
Acceptance Date December 26, 2025
Publication Date March 25, 2026
IZ https://izlik.org/JA88LH76LJ
Published in Issue Year 2026 Volume: 50 Issue: 1

Cite

APA Çay Atalay, A. (2026). TÜRKİYE’DE 2004-2022 DÖNEMİNDE GSYH VE TARIMSAL VERİMLİLİK İLİŞKİSİ: İLLER BAZINDA KÜMELEME ANALİZİ. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 50(1), 11-20. https://izlik.org/JA88LH76LJ

.