TEK PARTİ REJİMİNİN KURUMSALLAŞMA SÜRECİNDE MUHALEFETİN ANLAMI: "SERBEST CUMHURİYET FIRKASI ÖRNEĞİ"

Araştırma, Türkiye’de tek parti rejiminin kurumsallaşma sürecinde muhalefetin taşıdığı sosyolojik anlamı, 1930 yılında kısa ömürlü bir siyasal deneyim olarak kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF) örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Siyasal muhalefetin yalnızca varlığıyla değil, hangi sınırlar içinde mümkün kılındığıyla da anlam kazandığı gerçeğinden hareketle, bu araştırma muhalefetin yapısal olarak nasıl sınırlandırıldığını ve devletin hegemonik söylemi içinde nasıl işlevselleştirildiğini tartışmaktadır. Siyaset sosyolojisinin temel kavramları olan kamusal alan, meşruiyet, temsil krizi ve siyasal katılım çerçevesinde SCF’nin kuruluşu, toplumsal tabanı, mitinglerde dile gelen talepler ve nihai olarak tasfiyesi analiz edilmiştir. Habermas’ın kamusal alan kuramı, Gramsci’nin hegemonya kavramsallaştırması ve O’Donnell’in kontrollü muhalefet yaklaşımı doğrultusunda yapılan değerlendirme, SCF'nin yalnızca bir siyasal girişim değil, aynı zamanda tek parti rejiminin sınırlarını sosyolojik olarak gözler önüne seren bir “test alanı” olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda araştırma, Türkiye’de muhalefetin tarihsel olarak kurumsallaşamamasının nedenlerini ve devlet-toplum ilişkilerinin bu süreçte nasıl şekillendiğini eleştirel biçimde çözümlemektedir.

The study aims to examine the sociological meaning of opposition during the institutionalization of the single-party regime in Turkey through the example of the Free Republican Party (Serbest Cumhuriyet Fırkası – SCF), a short-lived political initiative founded in 1930. Departing from the premise that political opposition derives its significance not merely from its existence but from the boundaries within which it is made possible, this research discusses how opposition was structurally constrained and functionally integrated into the hegemonic discourse of the state. Within the framework of key political sociology concepts such as the public sphere, legitimacy, crisis of representation, and political participation, the study analyzes the foundation of SCF, its social base, the demands voiced in its rallies, and its eventual dissolution. Drawing on Habermas’s theory of the public sphere, Gramsci’s notion of hegemony, and O’Donnell’s approach to delegative democracy and controlled opposition, the evaluation reveals that the SCF was not merely a political attempt but served as a “test ground” that sociologically exposed the boundaries of the single-party regime. In this context, the study critically investigates the historical failure of institutionalized opposition in Turkey and explores how state-society relations were shaped during this period.