Anlatan Öğretmenden Dinleyen Öğretmene: Pedagojik Dinleme Becerisi Üzerine Kuramsal Bir İnceleme

Bu kuramsal çalışmanın amacı, matematik eğitiminde öğretmenin dinleme becerisini “pedagojik dinleme” kavramı çerçevesinde ele alarak alandaki kuramsal yaklaşımları incelemek ve bu becerinin boyutlarını tartışmaktır. Araştırmada kavramsal analiz yöntemi kullanılmış; uluslararası akademik yazındaki ilgili çalışmalar üç aşamalı bir süreçle bütüncül biçimde değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda öğretmen dinlemesi, yalnızca iletişimsel bir davranış olarak değil, bilişsel, duyuşsal ve etik boyutlarıyla öğretimsel kararları şekillendiren çok boyutlu bir öğretmen yeterliği olarak temellendirilmiştir. Çalışmada önce öğretmen dinlemesine ilişkin sınıflandırmalar ele alınmıştır. Daha sonra bu yaklaşımları genişleten pedagojik dinleme çerçevesi tartışılmış; empatik, destekleyici, öz-yansıtıcı, eğitici ve üretken dinleme türlerinin öğrencinin üretken zorlanması, öğrenen hakları ve “duyulduğunu hissetme” ihtiyacıyla ilişkisi açıklanmıştır. Sonuç olarak, anlatma ve açıklama odaklı öğretim anlayışının, öğrencinin düşünmesini, zorlanmalarını ve anlam kurma çabasını merkeze alan pedagojik dinleme yaklaşımıyla genişletilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu dönüşümün desteklenebilmesi için öğretmen eğitimi programlarının ve mesleki gelişim süreçlerinin pedagojik dinleme pratiklerini daha görünür ve geliştirilebilir bir yeterlik alanı olarak ele alması önerilmektedir.

The purpose of this theoretical study is to examine the teacher's listening skill in mathematics education within the framework of the concept of “pedagogical listening,” to review the theoretical approaches in the field, and to discuss the dimensions of this skill. The conceptual analysis method was used in the research; relevant studies in the international academic literature were evaluated holistically through a three-stage process. As a result of the review, teacher listening was grounded not merely as a communicative behavior, but as a multidimensional teacher competency that shapes instructional decisions with its cognitive, affective, and ethical dimensions. The study first addresses the classifications regarding teacher listening. Then, the pedagogical listening framework, which expands upon these approaches, is discussed; and the relationship of empathic, supportive, self-reflective, educative, and generative listening types with the student's productive struggle, the rights of the learner, and the need to “feel heard” is explained. Consequently, it is emphasized that the teaching approach focused on telling and explaining should be expanded with a pedagogical listening approach that centers on the student's thinking, struggles, and sense-making efforts. In order to support this transformation, it is recommended that teacher education programs and professional development processes address pedagogical listening practices as a more visible and developable area of competency.