DEDE KORKUT HİKÂYELERİ’NDE OĞLANCIKTAN OĞULA OĞULDAN BEYLİĞE: HÜNERLİ VE ERDEMLİ OĞUL TİPİ

Kültürün şekillendirici işlevinin en belirgin olduğu alanlardan biri de toplumların kadınlığa ve erkekliğe dair kavrayışlarının belirlendiği cinsiyet rolleridir. Cinsiyet, doğuştan gelen fiziksel farklılıkları anlatan biyolojik bir kavram iken toplumsal cinsiyet ise bu biyolojik kavrama kültürün yüklediği rol, statü ve sorumlulukları anlatan bir kavramdır. Bu rol, statü ve sorumluluklar doğrultusunda her kültürde kadının ve erkeğin yapması/yapmaması gereken davranışlar, tutumlar ve hareketler bulunur. Bu sebeple erkek ve kadın kimliğinin oluşumunda kültür belirleyici bir unsur olarak öne çıkar. Bu bağlamda Türk kültürüne dair her türlü bilgiyi barındıran Dede Korkut Kitabı toplumsal cinsiyet rolleri bakımından da zengin bir içeriğe sahiptir. Hikâyelerde oğullar Türk töresine uygun eril bir kimlik inşa etmek belirli engelleri geçmek zorundalardır. Önlerindeki eşikleri geçmek için hem hünere hem de erdeme ihtiyaç duyan oğulların bu mücadeledeki başarısı bireysel boyuttan çok toplumsal bir değer taşımaktadır. Bu çalışmada Dede Korkut Hikâyelerindeki oğulların ailenin ve toplumun istediği/beklediği/özlediği hünerli ve erdemli oğul kimliğinin inşa sürecindeki dönüşümleri ve mücadeleleri ele alınmıştır. Bu doğrultuda; Dede Korkut Kitabı’ndaki oğlancıkların oğula, oğuldan da beylik statüsüne erişmek için verdiği mücadeleler erkeklik kavramı üzerinden değerlendirilmiştir.