TR
EN
BİR EFSANE VE FIKRA ÖRNEKLEMİNDE HALK EDEBİYATI TÜRLERİNİN DEĞİŞİMİNDE BAĞLAMIN ETKİSİ
Öz
Halk bilimi ürünlerinin bağlamlarının bilinmesi bu ürünlerle ilgili yapılacak çalışmalar için son derece önemlidir. Çünkü bir ürün farklı bağlamlarda değişik ad ve işlevlerle icra edilebilmektedir. Bu ürünlerden yola çıkılarak yapılacak herhangi bir çalışmada sağlıklı sonuçlar elde edebilmek için ürünlerin bağlamlarıyla ilgili bilgilerin de elde edilmesi gerekmektedir. Bu nedenle bugüne kadar yapılan çalışmalarda halk bilimi ürünlerinin bağlamlarının önemine dikkat çekilmiştir. Bu çalışmadaysa bir anlatının farklı bağlamlarda yaşadığı değişim ve dönüşümler ele alınacaktır.
Çalışmanın evreni Diyarbakır’da efsane, Sivas’ta da fıkra olarak aktarılan bir anlatıdan oluşmaktadır. İki metinde de sabahleyin şehir merkezine giderken gözlerine güneş düşen köylülerin bu durumdan rahatsız olmaları ve güneşi yöneticilere şikâyet etmeleri hikâye edilir. Aynı olayın bir bağlamda efsane, diğer bağlamda fıkra olarak işlev görmesi üzerinde durulması gerekli bir konu olduğu düşüncesiyle yapılan bu çalışmada efsane ve fıkra metinleri; olay, kişiler, zaman, mekân, anlatıcı, bağlam ve işlev bakımlarından karşılaştırılmıştır. Karşılaştırmanın sonucunda anlatının oluşum bağlamları, konu, olay, şahıslar, zaman, mekân ve anlatıcı gibi yapısal özellikleri bakımından herhangi bir farklılık taşımadıkları görülmüştür. Ancak anlatının yeniden nakledildikleri bağlamlardaki işlevlerinin değişmesi nedeniyle efsane ve fıkra olarak iki farklı tür adıyla anlatıldıkları sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Basılı Kaynaklar
- Alptekin, A. B. (2014). Efssane Motifleri Üzerine (2. Baskı). Ankara: Akçağ Yayınları.
- Bars, M. E. (2017). Sözlü Gelenekte Nesir Anlatıların Tür Sorunu. Alınteri Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 39-51.
- Bascom, W. R. (2006). Folklorun Biçimleri: Nesir Anlatılar (R. N. Aktaş vd. Çev.). M. Ö. Oğuz vd. (Ed.) içinde, Halk Biliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar1 (ss. 171-202). Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
- Boratav, P. N. (2016). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı (4. Baskı). Ankara: Bilgesu Yayınları.
- Çetin, İ. (2020). Türk Halk Hikayeciliği. Ankara: Nobel Yayınları.
- Çobanoğlu, Ö. (2018). Halk Edebiyatına Giriş. H. BİLTEKİN (Ed.), Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
- Ekici, M. (2007). Halk Bilgisi (Foklor) Deleme ve İnceleme Yöntemleri. Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Edebiyat Sosyolojisi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
29 Haziran 2024
Gönderilme Tarihi
9 Nisan 2024
Kabul Tarihi
27 Haziran 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2024 Cilt: 48 Sayı: 1
