MİLLİ TEMİNAT ANDI'NIN GÖLGESİNDE BAŞBAKAN YARDIMCISI NİHAT ERİM'İN YURT İÇİ SEYAHATİ (7-20 TEMMUZ 1949)

After the Second World War, one of the most important domestic political issues Turkey was concerned with was the transition to a multi-party system. This process, which continued from 1945 to 1950, was generally painful. The main reason behind this was that the parties did not trust each other in the establishment of democracy. In some periods of heightened political tension, it was argued that a return to the single party system was necessary. Otherwise, it was argued that the new order would lead Turkey's regime into a dangerous situation. As a result of the distrust between the parties, the National Guarantee Oath adopted at the Second Grand Congress of the Democratic Party (DP) led to discussions that the constitutional order would be disrupted. Despite the DP's alleged threats, the Şemsettin Günaltay government issued a government declaration. Not content with this, Minister of State and Deputy Prime Minister Nihat Erim was taken on a two-week tour of the country. The purpose of Erim's trip was to reassure public officials, CHP members and citizens who were worried about the National Guarantee Oath, and also to increase the reputation of the CHP in the region. In his speeches during his trip, Erim used harsh language against the DP over the National Guarantee Oath, the July 12 Declaration and the new electoral law draft. As the opposition responded to Erim, a political showdown took place. In this process where political tension increased further, it was debated which side was more sincere about democracy. Although Erim claimed that he had achieved his goal at the end of his trip, the political developments that followed showed otherwise. The aim of this study is to examine the political activities of Nihat Erim during his trip, the reactions of the opposition and its effects on the relations between the government and the opposition, and to what extent the trip achieved its goal. In the preparation of the study, primarily the press sources of the period, research, studies, memoirs and the documents of the Republican Archive of the Presidency of the Republic of Turkey were used.

Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra iç politikada ilgilendiği en önemli konuların başında çok partili düzene geçiş meselesi olmuştur. 1945’ten 1950 yılına kadar devam eden bu süreç, genel olarak sancılı geçmiştir. Bunun altında yatan temel neden; demokrasinin yerleşmesi konusunda tarafların birbirlerine güvenmemesidir. Siyasi gerginliğin yükseldiği bazı dönemlerde tek parti sistemine geri dönülmesi gerektiği tartışılmıştır. Aksi durumda, yeni düzenin Türkiye'nin rejimini tehlikeli bir duruma götüreceği konuşulmuştur. Partiler arasında güvensizliğin bir sonucu olarak Demokrat Parti(DP)’nin İkinci Büyük Kongresi’nde kabul edilen Milli Teminat Andı, anayasal düzenin bozulacağı tartışmalarını beraberinde getirmiştir. DP’nin iddia edilen tehditlerine karşın Şemsettin Günaltay hükümeti, bir hükümet bildirisi yayınlamıştır. Ardından bununla da yetinilmeyerek Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Nihat Erim, yaklaşık iki hafta süren bir yurt seyahatine çıkartılmıştır. Erim’in seyahatinin amacı; Milli Teminat Andı karşısında endişeye kapılmış kamu görevlilerini, CHP üyelerini ve vatandaşları rahatlatmak ve ayrıca bölgede CHP’nin itibarını artırmaktır. Erim, seyahati boyunca yaptığı konuşmalarda başta Milli Teminat Andı olmak üzere 12 Temmuz Beyannamesi ve yeni seçim kanunu tasarı üzerinden DP’ye karşı sert bir dil kullanmıştır. Muhalefetin de Erim’e cevap vermesiyle siyasi bir restleşme yaşanmıştır. Siyasi gerilimin daha da arttığı bu süreçte demokrasi konusunda hangi tarafın daha samimi olduğu tartışılmıştır. Erim, seyahati sonunda her ne kadar hedefine ulaştığını iddia etse de sonrasında yaşanan siyasi gelişmeler aksini göstermiştir. Bu çalışmada amaçlanan, Nihat Erim’in seyahati sırasında gerçekleştirdiği siyasi faaliyetlerini, muhalefetin tepkilerini ve iktidar-muhalefet ilişkilerine etkilerini, seyahatin hedefine ne oranda ulaştığını irdelemektir. Çalışmanın hazırlanmasında başta dönemin basın kaynakları olmak üzere araştırma, inceleme, hatıra eserleri ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi belgeleri kullanılmıştır.