TR
EN
BİZANSLI BÜROKRAT, FİLOZOF VE TARİHÇİ MİKHAİL PSELLOS'UN TARİHÇİLİĞİ VE TARİH ESERİ KRONOGRAPHIA
Öz
Psellos; filozof, öğretmen, hatip ve yüksek düzey bir bürokrat olarak Bizans’ın düşünsel ve siyasal yapısında etkili bir figürdür. Tarih yazımına isteksiz başlayan Psellos, çevresindekilerin ısrarı üzerine kaleme aldığı Khronographia’da, II. Basileios’tan (976-1025) VII. Mikhail Dukas’a (1071–1078) kadar hüküm süren on dört imparatoru ele alır. Eser, klasik kronik anlayışının ötesinde hükümdarların ahlaki ve psikolojik yönlerini merkeze alan bir yaklaşımla yazılmıştır. Dış politik gelişmelere ve askerî olaylara sınırlı şekilde değinilirken, saray içi entrikalar, bireylerin karakter özellikleri ve Psellos’un bizzat tanıklık ettiği olaylar ön plandadır. Eserdeki anlatım dili, dramatik unsurlar, klasik edebi motifler ve retorik figürlerle zenginleştirilmiştir. Bu yönüyle Khronographia, tarihsel bir anlatı olmasının yanında aynı zamanda edebi bir değer taşır. Selçuklu Türklerinden ve Malazgirt sonrası gelişmelerden yalnızca dolaylı şekilde bahsedilmesi eserin tarihsel kapsamını daraltsa da Bizans saray kültürünün iç yüzünü sunma gücü onu eşsiz kılar. Psellos’un birey odaklı tarih anlayışı ve klasik mirasa dayalı üslubu, Bizans tarih yazımında önemli bir kırılma noktası oluşturur. Khronographia, tarihî eksikliklerine rağmen, yazarının entelektüel derinliğini ve çağının ruhunu başarıyla yansıtan özgün bir metindir. Bu bağlamda çalışma Psellos’un Khronographia adlı eserini merkeze alarak onun tarih anlayışını, anlatı üslubunu ve Bizans tarih yazıcılığı içindeki yerini analiz etmeyi amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışma, etik kurul onayı gerektirmeyen bir makale olup, çalışma kapsamında etik kurul iznine ya da katılımcı onamına ihtiyaç duyulmamıştır.
Kaynakça
- Birinci El Kaynakları
- Psellos, M. (1992). Mikhail Psellos'un Khronographia'sı Işın Demirkent, Çev). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
- Psellus, M. (1953) Chronographia, (E.R.A Sewter, trans.), New Haven: Yale University Press.
- Skylitzes, I. (2010). A Synopsis of Byzantine History, 811-1057 (J. Wortley, Trans.). Cambridge: Cambridge University Press. Araştırma-İncelme Eserleri
- Bernard, F. (2017). Educational Networks in the Letters of Michale Psellos. M. Jeffreys ve M. D. Lauxtermann (Ed.), The Letters of Psellos: Culturfal Networks and Historical Realities (s. 13-41) içinde. Oxford: Oxford University Press.
- Bilinir, S. (2017). Kitap Tanıtımı: Mıkhaıl Psellos’un Khronographıa’sı. Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi /The Journal of Turk & Islam World Social Studies, 4(10), 395-398. https://doi.org/10.16992/ASOS.6488
- Bozkaya, K. (2017). Bizans Tarih Yazıcılığı (Başlangıçtan XI. Yüzyıla Kadar). [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Trakya Üniversitesi.
- Encyclopedia Britannica (2025). Michale Psellus. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Michael-Constantine-Psellus (Erişim Tarihi: 30.04.2025).
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Ortaçağ Arkeolojisi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
28 Kasım 2025
Gönderilme Tarihi
26 Haziran 2025
Kabul Tarihi
22 Ağustos 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 49 Sayı: 3
