BİR İÇ GÜVENLİK UNSURU OLARAK; ZAPTİYE BOZOK (YOZGAT) ZAPTİYE TEŞKİLATI ÖRNEĞİ

The Turks, one of the oldest state builders in the history of mankind as their state tradition dates back thousand of years, have carried out public order and security together with national defence. They have preferred a nomadic lifestyle since their emergence on the stage of history. For this reason, they fought great struggles for their security in the regions they ruled. The Ottoman Empire, being aware of this fact and having experience, attached great importance to this issue. İn particular, the proclamation of the Tanzimat and the problems of public order in the state led to a new search for internal security. With the idea of centralising security, II. Mahmud had the Zaptiye Organisation, an element of internal security, set up in Anatolia and Rumelia. Bozok (Yozgat) Sanjak, one of the Anatolian Sanjaks, is one of them. İn this study, the zaptiye organisation, which is an important assistant of the state in internal security and a provider of order, is examined. The structure and organisational activities of the Bozok (Yozgat) Zaptiye troops, which occupied an important position in Anatolia due to its location on the transit route of many cities, will be discussed in the light of main and first hand sources. Thus, it is aimed to contribute to the literature by adding a new one to the few studies on the zaptiye troops in the provinces and sanjaks.

İnsanların varoluşundan itibaren güvenlik en temel ihtiyaçlardan biri olmuştur. Güvenlik sağlanmadan hayatın devamlılığı sağlanamayacağı için insanlar farklı yöntemlerle bu ihtiyacı gidermişlerdir. Toplumların oluşması ile asayiş ve düzene gereksinim duyulduğundan devlet mekanizması ortaya çıkmıştır. Tarihin en eski devlet kurucularından olan ve devlet geleneği binlerce yıl öncesine dayanan Türkler, kamu düzen ve güvenliğini milli savunmayla birlikte yürütmüşlerdir. Osmanlı Devleti kuruluşundan itibaren güvenlik konusuna ayrı bir önem vermiştir. Fakat devletin kuruluşundan itibaren ordunun dış ve iç güvenliğini bir arada yürütmesi nedeniyle ayrı bir iç güvenlik kurumu kurulmamıştır. III. Selim ve II. Mahmud devirlerinde güvenlik konusunun üzerinde durulması ve yeni düzenlemeler yapılması ile devlette merkezileşme düşüncesinin sonucu olarak iç güvenliğin ordudan ayrı bir güvenlik teşkilatı olması yolunda ilk adımlar atılmıştır.Abdülmecid döneminde ise Tanzimat'ın ilanı sonrası devletin içinde yaşanan asayiş problemlerinin çözüme kavuşturulması için iç güvenlikte yeni bir strateji izlenerek 1840 yılında Anadolu ve Rumeli'de iç güvenlik unsuru olan Zaptiye Teşkilatının temelleri atılmıştır. Teşkilatın taşrada faaliyete başlaması ile 1842'de Bozok (Yozgat) Sancağında da zaptiye birlikleri oluşturulmuştur.Bu çalışmada genel olarak devletin iç güvenlikte önemli bir yardımcısı ve düzen sağlayıcılarından olan Zaptiye Teşkilatının 1840 yılında kuruluşundan 1879’da teşkilatın jandarmaya dönüşümüne kadar geçen dönem incelenmiştir. Özelde ise Bozok (Yozgat) Zaptiye birliklerinin yapısı ve teşkilat faaliyetleri arşiv belgeleri ve literatür kaynakları kullanılarak incelenmiştir. Böylece taşrada kurulan zaptiye birlikleri ile ilgili az sayıda olan çalışmalara bir yenisini daha ekleyerek konuya katkı sağlamak amaçlanmıştır.